Archiwum

Archiwum dla ‘Rehabilitacja ortopedyczna’ Kategoria

Stopa płasko koślawa

Październik 19th, 2012 Brak komentarzy

Cechy charakterystyczne stopy płasko – koślawej:

  • spłaszczenie łuków podłużnego i poprzecznego stopy (obniżenie sklepienia stopy);
  • pronacja (nawrócenie) stopy;
  • odwiedzenie przodostopia;
  • często współistnieje przykurcz ścięgna Achillesa i koślawość stępu.

Istotą schorzenia jest zsunięcie się kości skokowej z kości piętowej, spowodowane osłabieniem aparatu mięśniowo-więzadłowego.

Stopa płaska jest elementem fizjologii u dzieci i zanika w trakcie rozwoju osobniczego, czasem dopiero w 8 – 10 roku życia.  Wariantem normy jest również stopa płaska nadmiernie ruchoma, cechująca się obniżeniem łuku podłużnego stopy oraz koślawością stępu.

Podstawą diagnostyki jest badanie kliniczne. Istotne znaczenie ma korekcyjność wady: w przypadku zmian nieutrwalonych, łuk podłużny stopy pojawia się przy staniu na palcach lub przy odciążeniu stopy.

Leczenie.

Leczenie zachowawcze sprowadza się do kinezyterapii – bardzo ważne jest zwrócenie uwagi zwłaszcza na ćwiczenia wzmacniające m. piszczelowy tylny. Można zalecić chodzenie na palcach, supinację stopy, chwytanie palcami stóp drobnych przedmiotów, chodzenie na zewnętrznej krawędzi stopy. Zwłaszcza u dzieci wskazane jest chodzenie boso po nierównym podłożu (np. piasek). W zakresie zaopatrzenia ortotycznego rola obuwia korekcyjnego jest dyskusyjna. Niektórzy zalecają wkładki supinujące, buty z obcasem Thomasa z przedłużoną zakładką od strony przyśrodkowej (dla stóp poddających się korekcji).

W przypadku braku efektów leczenia zachowawczego i przy zaawansowanych zmianach konieczne jest leczenie operacyjne – osteotomie, w przypadku przykurczu ścięgna Achillesa jego wydłużenie, czasem konieczna jest artrodeza.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Staw kolanowy – anatomia: łąkotki i więzadła

Wrzesień 12th, 2012 Brak komentarzy

Łąkotki i więzadła stawu kolanowego.

Łąkotki. Są to półksiężycowate twory znajdujące si w obrębie stawu kolanowego pomiędzy kością udową i piszczelową, dzieląc staw na dwa piętra: górne, w którym zachodzi głównie ruch zgięcia i prostowania, oraz dolne, w którym zachodzą ruchy rotacyjne. Rozróżniamy dwie łąkotki: boczną i przyśrodkową. Obie są zrośnięte z torebką stawową i na przekroju poprzecznym mają kształt klina zwróconego podstawą w kierunku torebki stawu.

Łąkotka przyśrodkowa jest dłuższa, w kształcie przypomina literę C; jest mocniej przytwierdzona do torebki stawowej i mniej ruchoma. Dodatkowo jest częściowo zrośnięta z więzadłem pobocznym przyśrodkowym (piszczelowym). Częściej ulega urazom, głownie przy ruchu skrętnym piszczeli przy zgiętym kolanie.

Łąkotka boczna jest bardziej zakrzywiona, tworząc prawie pełny okrąg; więzadło poboczne boczne (strzałkowe) nie jest zrośnięta ani z nią, ani z torebką stawową, co pozwala na większą ruchomość łąkotki bocznej. Dodatkowo, ponieważ oś obrotu piszczeli względem uda jest położona bardziej przyśrodkowo niż oś anatomiczna, podczas ruchu rotacji w stawie kolanowym łąkotka boczna razem z kłykciem bocznym piszczeli wykonuje ruch w większym zakresie niż przyśrodkowa.

 

Więzadła stawu kolanowego.

 Więzadło rzepki ? biegnie od przedniej powierzchni i dolnego brzegu rzepki do guzowatości kości piszczelowej. Stanowi część ścięgna mięśnia czworogłowego uda.

 Więzadło poboczne boczne (strzałkowe) ? biegnie od nadkłykcia bocznego kości udowej do bocznej powierzchni głowy strzałki.

Więzadło poboczne przyśrodkowe (piszczelowe) ? biegnie od nadkłykcia przyśrodkowego kości udowej do części bocznej kości piszczelowej.

Więzadła poboczne wzmacniają boczne ściany torebki stawowej. Ich główną funkcja jest stabilizacja stawu kolanowego przy wyprostowanym stawie. W zgięciu ulegają rozluźnieniu, umożliwiając niewielki ruch rotacji podudzia względem uda.

 Więzadło podkolanowe skośne ? biegnie od kłykcia bocznego kości udowej przyśrodkowo i skośnie w dół, wzmacniając tylną ścianę torebki stawowej (dno dołu podkolanowego), po czym wnika w ścięgno mięśnia półbłoniastego. Jego rolą jest zapobieganie nadmiernemu przeprostowi kolana i ruchom obrotowym goleni (rotacji wewnętrznej).

Więzadło podkolanowe łukowate ? rozpoczyna się na kłykciu bocznym kości udowej i współtworzy razem z więzadłem podkolanowym skośnym tylną ścianę dołu podkolanowego. Część jego włókien dochodzi do głowy strzałki.

 Więzadła krzyżowe kolana ? leżą wewnątrz torebki włóknistej stawu, ale na zewnątrz jamy stawowej (na zewnątrz błony maziowej). Razem tworzą częściową przegrodę stawu w płaszczyźnie strzałkowej, dzieląc go na część przyśrodkowa i boczną.

Więzadło krzyżowe przednie (ACL) ? biegnie od powierzchni wewnętrznej kłykcia bocznego kości udowej do przodu, przyśrodkowo i w dół, kończąc się w polu międzykłykciowym przednim kości piszczelowej.

Więzadło krzyżowe tylne (PCL) ? biegnie od powierzchni wewnętrznej kłykcia przyśrodkowego kości udowej do tyłu, bocznie i w dół, kończąc się w polu międzykłykciowym tylnym kości piszczelowej. Jest krótsze i mocniejsze niż ACL.

Więzadła te stanowią silne połączenie kości udowej i piszczelowej. Ich poszczególne pasma są napięte praktycznie w każdym położeniu stawu, szczególnie podczas zgięcia. W rotacji wewnętrznej goleni owijają się wokół siebie hamując ruch. W rotacji zewnętrznej goleni oba więzadła krzyżowe są zluzowane.

 Więzadło poprzeczne kolana ? rozpięte pomiędzy rogami przednimi obu łąkotek.

Staw kolanowy – anatomia: kości

Wrzesień 11th, 2012 Brak komentarzy

Staw kolanowy jest największym stawem człowieka, a z powodu swojej funkcji i przenoszonych obciążeń jednocześnie najczęściej ulegający uszkodzeniom. Jest stawem złożonym – tworzą go 3 kości: kość udowa, kość piszczelowa oraz rzepka. Z punktu widzenia mechaniki stawu najważniejszy jest ruch zachodzący pomiędzy kością udową a piszczelową.

 Powierzchnie stawowe.

Panewka stawu – jest utworzona przez kłykcie kości piszczelowej i rzepkę. Powierzchnia kłykcia przyśrodkowego jest większa, głębsza i bardziej owalna; bocznego jest płytsza i bardziej trójkątna.

Kości tworzące staw kolanowy.

 Koniec dalszy kości udowej. Główka stawu kolanowego tworzona jest przez dwa kłykcie kości udowej: większy przyśrodkowy i mniejszy boczny. Są one wypukłe w płaszczyźnie czołowej (nieznacznie) i w płaszczyźnie strzałkowej (znacznie). Oba kłykcie mocno wystają do tyłu, a pomiędzy nimi rozciąga się dół międzykłykciowy, w którym przebiegają oba więzadła krzyżowe. Dół ten od góry graniczy z powierzchnią podkolanową kości udowej. Do wewnętrznej powierzchni kłykcia bocznego przyczepia się więzadło krzyżowe przednie – ACL. Do wewnętrznej powierzchni kłykcia przyśrodkowego przyczepia się więzadło krzyżowe tylne – PCL.

Z przodu oba kłykcie kości udowej zlewają się w powierzchnię rzepkową. Na bocznych powierzchniach obu kłykci znajdują się guzki, zwane nadkłykciami, odpowiednio: przyśrodkowym i bocznym, będące miejscami przyczepu więzadeł pobocznych: strzałkowego i piszczelowego.

 Rzepka. Jest to mała, spłaszczona kość, chroniąca przednią powierzchnię stawu kolanowego. Jej powierzchnia przednia stanowi miejsce przyczepu ścięgna mięśnia czworogłowego, które biegnie dalej do guzowatości piszczeli jako więzadło rzepki. Dodatkowo rzepka zwiększa kąt działania mięśnia czworogłowego na kość piszczelową. Tylna powierzchnia rzepki stanowi powierzchnię stawową i jest pokryta chrząstką szklistą. Podczas zgięcia w stawie kolanowym rzepka porusza się ku dołowi pomiędzy kłykcie kości udowej. Podczas wyprostu stawu kolanowego rzepka przesuwa się ku górze do powierzchni rzepkowej kości udowej.

 powierzchnia stawowa piszczeliKoniec bliższy kości piszczelowej. Na jego górnej powierzchni znajdują się dwie powierzchnie stawowe -przyśrodkowa, większa i bardziej okrągła, oraz boczna, która jest mniejsza i bardziej przypominająca trójkąt. Powierzchnie te tworzą panewkę stawową dla kłykci kości udowej. Pomiędzy nimi znajduje się wyniosłość międzykłykciowa, która z przodu graniczy z polem międzykłykciowym przednim – miejscem przyczepu więzadła krzyżowego przedniego, ACL – a od tylu z polem międzykłykciowym tylnym, które jest miejscem przyczepu więzadła krzyżowego tylnego, PCL. Na przedniej powierzchni piszczeli, kilka centymetrów poniżej jej górnej powierzchni, znajduje się guzowatość piszczeli, miejsce przyczepu końcowego mięśnia czworogłowego (więzadło rzepki).

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Urazy u dzieci i dorosłych – podstawy

Kwiecień 13th, 2011 Brak komentarzy

Urazy u dzieci.

Najczęstsza lokalizacja złamań u dzieci:

  • kości przedramienia 35%,
  • obojczyk 21%,
  • okolice nasady dalszej kości ramiennej 15%,
  • podudzie 10%,
  • udo 7%.

Okres dziesięciu rurek ? okres wczesny ciężkich urazów głowy, klatki piersiowej i brzucha.

Złamania zielonej gałązki ? charakterystyczne dla dzieci, niekompletne złamanie podokostnowe jednej korówki trzonu, dotyczy najczęściej kości promieniowej, goi sie szybko.

U dzieci rzadko dochodzi do zwichnięć, częściej do złuszczenia nasady kości.

Należy pamiętać o bezwzględnym zakazie stosowania ultradźwięków w okolicy przynasad kości długich u dzieci i młodzieży.

Złamania nadkłykciowe kości ramiennej.

Klasyfikacja złamań według Gartlanda:

  • I stopień ? złamanie bez przemieszczenia odłamów;
  • II stopień ? złamanie z przemieszczeniem, ale z zachowanym kontaktem pomiędzy tylną warstwa korową; szczelina złamania jest ramionami kąta zwrócona ku przodowi;
  • III stopień ? złamanie przemieszczone bez kontaktu odłamów.

Złamania bez przemieszczenia lub z niewielkim przemieszczeniem leczy są zazwyczaj zachowawczo, unieruchamiając bark w opatrunku gipsowym ze stawem łokciowym ustalonym w zgięciu. Unieruchomienie stosujemy 2 ? 3 tygodnie. W przypadku pojawienia się objawów przykurczu Volkmanna zmniejszamy kąt zgięcia łokcia, przy braku poprawy usuwamy stabilizację i zakładamy wyciąg osiowy. Przy braku poprawy stosujemy leczenie zabiegowe z ewentualną rewizją naczyń i nerwów dołu łokciowego i fiksacją odłamów drutami Kirschnera.

Złamanie obojczyka. U małych dzieci stosujemy opatrunek Dessaulta na 2 ? 3 tygodnie. Przy kątowym ustawieniu odłamów powyżej 15 stopni fiksacja drutami Kirschnera.

Podwichnięcie głowy kości promieniowej. Zdarza się u dzieci w wieku 2 – 4 lat w mechanizmie pociągnięcia za rękę. Cała kończyna jest opuszczona do boku, bark jest również opuszczony i ręka sprawia wrażenie porażonej. Występują silne dolegliwości bólowe. W badaniu radiologicznym nie widać zmian. Leczenie poprzez repozycję rękoczynem, który polega na supinacji przedramienia z jednoczesnym zgięciem w stawie łokciowym.

Urazowe uszkodzenia u dorosłych.

Rozpoczęcie obciążania po złamaniu.

  • Stabilne zespolenie śródszpikowe zezwala na obciążanie masą kończyny już 2 ? 3 dni po operacji.
  • Po operacji złamania szyjki szyjki kości udowej na częściowe obciążenie zezwala się 8 ? 10 tygodni po operacji, a na pełne obciążenie 4 ? 6 miesięcy po operacji.
  • Proteza połowicza Austin ? Mur pozwala na obciążanie 2 ? 3 dni po operacji.
  • Osoba ze złamaniem dna panewki stawu biodrowego przez przynajmniej 12 miesięcy od uraz powinna poruszać się o kulach, a przez przez pół roku obowiązuje bezwzględny zakaz obciążania kończyny.

Przykurcz ? jest to ograniczenie ruchomości stawu w określonej płaszczyźnie. W celu uniknięcia przykurczu stawu łokciowego unika się jego unieruchomienia dłuższego niż 3 tygodnie. Przykurcz łokcia trwający krócej niż 6 miesięcy leczymy zachowawczo ruchem biernym, fizykoterapią, nie wolno stosować redresji. Przykurcz trwający dłużej niż 6 miesięcy leczymy operacyjnie.

Urazy dłoni. Największy problem stanowią uszkodzenia ścięgien zginaczy palców na poziomie dalszej części dłoni i palców, tak zwana no man’s land. Często dochodzi do przykurczy zgięciowych i deformacji palców.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Zespół Sudecka

Kwiecień 13th, 2011 Brak komentarzy

Algodystrofia to zmiany troficzne pojawiające się w mechanizmie nieprawidłowych odruchów naczyniowych prowadzące do zaburzeń krążenia i ogólnionego zaniku kości, skóry i mięśni. Objawy są konsekwencją nieprawidłowych reakcji układu współczulnego. Najczęstszą algodystrofią jest zespół Sudecka, występujący głównie u dorosłych.

Czynniki sprzyjające wystąpieniu zespołu Sudecka: ucisk przez opatrunek gipsowy, unieruchomienie w niefizjologicznej pozycji, brak ćwiczeń czynnych.

Fazy rozwoju zespołu Sudecka:

  • Faza ostra, nazywana czasem gorącą ? pojawia się około 2 ? 4 tygodnie od urazu. Trwa przez około 6 tygodni. Silne piekące bóle, nadmierne ucieplenie i przekrwienie kończyny. Skóra ma zabarwienie sinofioletowe, pojawiają się zaniki mięśniowe. Po około trzech ? ośmiu tygodniach w RTG pojawiają się charakterystyczne plamiste odwapnienia kości.
  • Faza dystroficzna, nazywana zimną ? od sześciu tygodni do czterech miesięcy po zachorowaniu. Obserwuje się zanik mięśni, tkanki kostnej i skóry, włosów, paznokci. Występuje ochłodzenie, niedokrwienie, nadmierna potliwość. Próby ruchu są bardzo bolesne, występuje nadwrażliwość na zimno. Skóra jest chłodna i wilgotna.
  • Faza zanikowa ? bóle są mniejsze, dochodzi do zesztywnienia stawów. Czasem występuje allodynia ? dotyk powoduje ból. Obrzęki zanikają, skóra jest cienka i blada.

Leczenie. Dominującym objawem fazy ostrej jest ból. Podajemy leki przeciwbólowe oraz kalcytoninę. Kończynę unieruchamia się w pozycji czynnościowej. Zabronione są ćwiczenia bierne, ruchy czynne należy ograniczyć do zakresu bezbolesnego. Można stosować krioterapię i jontoforezę z lignokainy i wapnia, zabronione są inne rodzaje fizykoterapii. W fazie dystrofii do leczenia włączamy ćwiczenia bierne i czynne, można stosować masaż wirowy, diadynamik i laser. Nadal stosujemy kalcytoninę, która jest najskuteczniejszym lekiem w każdej fazie choroby. Można podawać wapno z witaminą D3, osteogenon,

W fazie zaniku stosujemy kinezy i fizykoterapię, ćwiczenia redresyjne przykurczonych stawów oraz leczenie operacyjne.

Należy pamiętać, że nieumiejętne stosowanie fizyko i kinezyterapii w pierwszej fazie choroby może prowadzić do zaostrzenia choroby.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Przykurcz Volkmanna

Kwiecień 13th, 2011 Brak komentarzy

Zespół Volkmanna, czyli przykurcz ischemiczny.  Najczęstszą przyczyną jest złamanie nadkłykciowe kości ramiennej (występuje w około 1 ? 5% tych złamań) , ale może występować również po innych urazach. Jest to postępujące zwyrodnienie mięśni i nerwów w następstwie niedokrwienia kończyny.

Objawy okresu wczesnego przykurczu Volkmanna:

  • zasinienie palców;
  • narastający silny ból palców i przedramienia;
  • postępujący obrzęk ręki;
  • zaburzenia czucia w obrębie dłoni;
  • zaburzenia tętna na tętnicy promieniowej;
  • niedowład palców.

Objawy utrwalonego przykurczu Volkmanna:

  • zniekształcenie dłoni ? zgięcie dłoniowe nadgarstka, zgięcie palców w stawach międzypaliczkowych i przeprost w śródręczno – paliczkowych;
  • kciuk nieruchomy ustawiony w przywiedzeniu i zgięciu;
  • ustawienie przedramienia w pronacji;
  • zaburzenia troficzne skóry;
  • niedoczulica lub brak czucia w obszarze nerwu pośrodkowego i łokciowego.

Leczenie okresu wczesnego to zmiana lub zdjęcie opatrunku gipsowego, zabiegowa rewizja naczyń i nerwów, można podawać Galantamine hydrobromide ? lek poprawiający przewodnictwo nerwowo ? mięśniowe. Leczenie zmian utrwalonych obejmuje ćwiczenia bierne z redresjami palców i nadgarstka, ćwiczenia czynne w stawach łokciowym i barkowym, masaże wirowe, ciepłe kąpiele. Z fizykoterapii stosujemy laseroterapię i pole magnetyczne. Ciepło i krioterapię stosujemy ostrożnie z powodu zaburzeń czucia.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Biodro bolesne u dzieci

Przemijające zapalenie stawu biodrowego.

Choroba o niejasnej etiologii, chłopcy chorują 2x częściej. Pojawia się u dzieci w wieku od drugiego półrocza życia do kilkunastu lat, średnio w szóstym roku życia. Charakterystyczne jest nagłe pojawienie się utykania i bólu w biodrze u dotychczas zdrowego dziecka. Ból zlokalizowany jest najczęściej w pachwinie. Podstawowym badaniem dodatkowym jest USG, w którym stwierdza się płyn w stawie biodrowym. Leczenie polega na ograniczeniu lub zakazie chodzenia. Dolegliwości z reguły ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

Jałowa martwica głowy kości udowej ? choroba Legga Calvego Pertesa.

Choroba występuje najczęściej między czwartym a ósmym rokiem życia, cztery razy częściej u chłopców. Etiologia jest nieznana. Podstawowy objaw to utykanie. Ból rzadko występuje jako ostry objaw, częściej pojawia się po dłuższym bieganiu i skakaniu. W badaniu objawem jest ograniczenie ruchomości, zwłaszcza odwiedzenia i rotacji wewnętrznej. W dłużej trwającej chorobie pojawia się wyszczuplenie kończyny, objawy Trendelenburga i Duchenne’a.

Fazy choroby w obrazie radiologicznym.

  • Faza początkowa, czyli faza martwicy. W RTG widoczna jest zmniejszona nasada głowy kości udowej oraz poszerzenie szczeliny stawu od strony przyśrodkowej.
  • Faza fragmentacji, czyli faza odbudowy. Nasada głowy kości udowej ulega fragmentacji, czego wynikiem są pola kondensacji i rozrzedzenia struktury kostnej.
  • Faza naprawy, czyli faza reossyfikacji. Pojawiają się zaburzenia kształtu głowy i szyjki kości udowej.
  • Faza wygojenia. Jest to faza statyczna, widoczne są utrwalone zmiany, najczęściej powiększenie głowy kości udowej.

Czas trwania choroby to średnio około półtorej roku, im dłużej trwa, tym gorzej rokuje. Gorsza rokowniczo jest również płeć żeńska oraz późny wiek wystąpienia choroby.

Leczenie. Ideą leczenia jest zmniejszenie ciśnienia śródstawowego w pierwszej fazie choroby oraz zapewnienie właściwego modelowania się głowy kości udowej w czasie odbudowy. Dawniej stosowano aparat odciążający Tomasa, który dziś jest już anachronizmem. U małych dzieci można stosować łuskę biodrową z ujęciem kończyn dolnych lub opatrunek gipsowy na stopę i goleń z wystającym na 20 centymetrów kijem, który uniemożliwia obciążanie kończyny i powoduje ustawienie w odwiedzeniu i wyproście. Można stosować leczenie wyciągiem, nie dłużej niż 6 tygodni.

Młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej ? biodro młodzieńcze szpotawe, coxa vara adolescentium.

Polega na przemieszczeniu się nasady głowy kości udowej względem przynasady bez zaistnienia uchwytnych czynników sprawczych. Etiologia jest niejasna. Choroba dotyczy częściej chłopców, występuje w wieku między szóstym a osiemnastym rokiem życia, najczęściej między dwunastym a szesnastym rokiem życia. Choroba występuje obustronnie w dużej liczbie przypadków, szacowanych na 20 ? 80%.

Podstawowym objawem jest ból zlokalizowany w biodrze, kolanie lub udzie. Jego pojawienie się może być stopniowe lub nagłe. Stopniowo dołącza się utykanie i ograniczenie ruchomości w stawi biodrowym, głównie rotacji wewnętrznej i odwiedzenia. Charakterystyczny jest objaw Drejmana ? zgięcie w stawie biodrowym powoduje jednoczesną rotację zewnętrzną i odwodzenie. Pojawia się skrócenie kończyny.

Decydujące dla rozpoznania młodzieńczego złuszczenia głowy kości udowej jest zdjęcie RTG AP i osiowe. Na zdjęciu AP charakterystyczny jest objaw Kleina ? Trethowana, czyli objaw stycznej. W prawidłowym stawie biodrowym linia styczna do górnej krawędzi szyjki odcina fragment głowy kości udowe. W przypadku młodzieńczego złuszczenia głowy kości udowej głowa w całości mieści się pod linią.

W projekcji osiowej można wykreślić kąt szyjkowo ? nasadowy (lub kąt trzonowo ? nasadowy, bo w projekcji osiowej szyjka i trzon rzutują się w jednej osi). Kąt ten dla zdrowego biodra wynosi 90 stopni plus minus 5 stopni. Wielkość odchylenia mówi o wielkości złuszczenia nasady.

Przebyte nieleczone młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej objawia się na zdjęciu AP w postaci deformacji głowy kości typu rękojeści pistoletu. Na tym tle rozwijają się wczesne zmiany zwyrodnieniowe.

Leczenie jest przeważnie operacyjne. Stosuje się na ogół stabilizację nasady w stosunku do przynasady głowy kości udowej za pomocą drutów Kirschnera lub śruby kaniulowanej. W dużych złuszczeniach stosuje się dodatkowo osteotomie kości udowej.

Do najgroźniejszych powikłań należą jałowa martwica głowy kości udowej oraz chondroliza, czyli martwica chrząstki stawowej.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Dysplazja stawu biodrowego

?Dysplazja stawu biodrowego.
Rozwój panewki w życiu płodowym. Od jedenastego tygodnia życia płodowego głowa kości udowej jest całkowicie uformowana w kształcie kuli.  We wczesnym okresie płodowym panewka obejmuje głowę kości udowej niemal w całości. Następnie panewka staje się coraz płytsza z apogeum w okresie porodu, a więc czterdziestego tygodnia ciąży. Po porodzie panewka ponownie się pogłębia.

  • Kąt szyjkowo ? trzonowy to kąt zawarty między osią szyjki kości udowej a osią jednej trzeciej bliższej trzonu kości udowej. Wynosi około 130 stopni w okresie płodowym i 125 stopni u dorosłych.
  • Kąt antetorsji to kąt zawarty między osią szyjki kości udowej a płaszczyzną czołową. Zmienia się on w trakcie rozwoju płodowego od wartości niskich do kąta około 30 stopni przy porodzie, by u dorosłych ponownie się zmniejszyć do kąta około 15 stopni.

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na kształt panewki jest obecność głowy kości udowej w panewce.
Trzy okresy rozwoju wewnątrzmacicznego, w których staw biodrowy rozwija się w warunkach szczególnego ryzyka, to okres dwunastego tygodnia, osiemnastego tygodnia i na 4 tygodnie przed porodem.

  • W dwunastym tygodniu życia płodowego dochodzi do pierwszej zmiany pozycji, czyli ruchu rotacji wewnętrznej. Torebka stawowa jest w tym okresie słaba i może dojść do zwichnięcia stawu, które utrzyma się do końca ciąży. Powoduje to brak prawidłowego rozwoju panewki i głowy kości udowej i najcięższą postać dysplazji.
  • W osiemnastym tygodniu ciąży zaczyna się duża aktywność ruchowa płodu i istnieje możliwość zaczepienia nóżką o podbródek lub pępowinę. Jeśli taka pozycja utrzyma si przewlekle, prowadzi to do dysplazji stawu.
  • Ostatnie cztery tygodnie życia płodowego to okres, w którym na płód działają silne siły ściskające macicy.

Wśród czynników ryzyka dysplazji stawów biodrowych wymienia się:

  • położenie miednicowe;
  • płeć żeńską;
  • dodatni wywiad rodzinny;
  • deformacje kończyn dolnych;
  • małowodzie;
  • dużą masę urodzeniową.

Obraz kliniczny.


  • Dla rokowania najistotniejsze jest wczesne rozpoznanie.
  • Objaw Ortolaniego ? zwany objawem prowokacji repozycji stawu biodrowego. Przy kończynach dolnych zgiętych w stawach biodrowych do 90 stopni wykonujemy ruch odwodzenia. Objaw jest dodatni, jeśli w trakcie manewru pojawi się wyczuwalny lub słyszalny efekt przeskakiwania, spowodowany repozycją niestabilnej głowy kości udowej do panewki.
  • Objaw Barlowa ? zwany testem prowokacji zwichnięcia stawu biodrowego. Dokonujemy przywiedzenia w stawie biodrowym i wykonujemy nacisk wzdłuż długiej osi uda i przyśrodkowo. Objaw jest dodatni,jeśli usłyszymy lub wyczujemy przeskakiwanie związane ze zwichnięciem stawu biodrowego.
  • Asymetria fałdów udowych pojawia się wcześnie, ale nie jest patognomoniczne dla dysplazji stawu biodrowego. Asymetria fałdów pachwinowych jest patognomoniczna dla dysplazji, ale pojawia się później, w okresie niemowlęcym.

Formy morfologiczne dysplazji w okresie noworodkowym.

  • Stawy niestabilne. Ulegają podwichnięciu lub zwichnięciu, cechują się dodatnim objawem Ortolaniego i Barlowa.
  • Stawy podwichnięte. Występuje dodatni objaw repozycji, czyli objaw Barlowa, oraz pogłębienie fałdu pachwinowego.
  • Stawy zwichnięte. W stabilnym zwichnięciu obawy Ortolaniego i Barlowa są nieobecne. Kończyna jest skrócona, ograniczone jest odwodzenie w stawie biodrowym.

W okresie niemowlęcym jedynym objawem dysplazji może być ograniczenie odwodzenia. Objawy Ortolaniego i Barlowa występują rzadziej. Pojawia się asymetria fałdów pachwinowych, poszerzenie obrysów stawu, przemieszczenie krętarza większego ku górze; kończyna dolna jest skrócona.
Przy późnym rozpoznaniu dysplazji po rozpoczęciu chodzenia może się pojawić objaw Duchenne’a i Trendelenburga.
Podstawowym badaniem dodatkowym jest badanie USG stawów biodrowych.
Leczenie. Najczęściej w leczeniu zachowawczym stosuje się szelki Pavlika, otrzymujące kończyny dolne w zgięciu około 100 stopni i odwiedzeniu około 50 stopni.

Szelki Pavlika są skuteczne, o ile zostaną zastosowane  w pierwszych sześciu miesiącach życia. Stabilizacja repozycji powinna nastąpić po 2 – 4 tygodniach od rozpoczęcia leczenia szelkami. Jeśli po tym czasie nie następuje poprawa, należy rozważyć zamkniętą repozycję. Od momentu uzyskania stabilnej repozycji wskazane jest dalsze zakładanie szelek przez nie mniej niż 12 tygodni. Szelki należy stosować przez całą dobę.
Zamkniętą repozycję wykonujemy w znieczuleniu i po zabiegu unieruchamiamy opatrunkiem gipsowym.
Do powikłań stosowania szelek Pavlika należy dolne zwichnięcie stawu biodrowego, porażenie nerwu udowego oraz jałowa martwica głowy kości udowej.
Dzieci po szóstym miesiącu życia nie kwalifikują się do leczenia szelkami Pavlika. Należy u nich zastosować wyciąg ponad głowę lub leczenie operacyjne. Z metod operacyjnych stosuje się prostą otwartą repozycję, otwartą repozycję z osteotomią.
Najgroźniejszym powikłaniem leczenia dysplazji jest jałowa martwica głowy kości udowej. Główną rolę odgrywa przewężenie naczyń tętniczych dochodzących do głowy kości udowej.

reumatoidalne zapalenie stawów

Istnieje pięć rodzajów chwytów.

  • Chwyt opuszkowy, jak przy pisaniu długopisem;
  • Chwyt szczypcowy, jak przy trzymaniu klucza;
  • Chwyt cylindryczny, jak przy trzymaniu szklanki;
  • Chwyt hakowy, jak przy trzymaniu walizki;
  • Chwyt młotkowy, jak przy trzymaniu trzonka młotka.

Chwyty opuszkowy i szczypcowy to chwyty precyzyjne, chwyty młotkowy, hakowy i cylindryczny to chwyty siłowe.

W chwycie młotkowym i cylindrycznym powierzchnie stawowe są dociskane przez siły wewnętrzne ręki, co powoduje zwiększoną bolesność przy uszkodzeniach stawu. W chwycie hakowym powierzchnie stawowe są rozciągane. Dlatego pacjent z rzs ma kłopot z utrzymaniem w dłoni szklanki, natomiast może podnieść znacznie cięższe wiadro.

Reumatoidalne zapalenie stawów.

Częstość występowania: 1 ? 2%. Kobiety chorują 3 razy częściej niż mężczyźni. Szczyt zachorowalności przypada między 40 a 60 lat.

Objawy podmiotowe:

  • ból i obrzęk symetrycznych stawów rąk i stóp, rzadziej dużych stawów;
  • sztywność poranna, utrzymująca się ponad jedną godzinę;
  • osłabienie, brak łaknienia, stany podgorączkowe, bóle mięśni.

Objawy przedmiotowe:

  • Obrzęk i zapalenie stawów. Zmiany są najczęściej symetryczne, dotyczą początkowo głównie stawów śródręczno ? paliczkowych i międzypaliczkowych bliższych, stawów śródstopno paliczkowych i kolanowych.
  • Stawy rąk: dominuje wrzecionowaty obrzęk stawów z zanikiem mięśni międzykostnych i glistowatych oraz rumień dłoniowy w okolicy kłębu kciuka. Częsta jest ulnaryzacja, czyli łokciowe odchylenie dłoni i palców.
  • Ręka bagnetowata ? ulnaryzacja palców i kompensacyjne promieniowe zgięcie nadgarstka.
  • Palec w kształcie łabędziej szyi ? przeprost w stawie międzypaliczkowym bliższym i przykurcz w stawie międzypaliczkowym dalszym i śródręczno ? paliczkowym. Znacznie ogranicza zdolność chwytu, pole pracy ręki jest zmniejszone o połowę.
  • Palec butonierkowaty ? przykurcz w stawie międzypaliczkowym bliższym z przeprostem w stawie międzypaliczkowym dalszym. Przyczyną jest pęknięcie podłużne taśmy prostownika palca i zsunięcie się jej na boki stawu międzypaliczkowego bliższego. Na noc można stosować ortezę korekcyjną bierną, w dzień zakładam ortezę dynamiczną ze sprężyną wspomagającą wyprost w stawie paliczkowym bliższym.
  • Dość często zajęte są stawy skroniowo ? żuchwowe.
  • Zmiany w kręgosłupie dotyczą głównie odcinka szyjnego, zwłaszcza niestabilności C1 – C2, spowodowanej zajęciem więzadła poprzecznego kręgu szczytowego. Najczęściej dochodzi do przemieszczenia przedniego łuku C1. W takim przypadku terapia ruchowa w odcinku szyjnym jest przeciwwskazana, należy stosować kołnierz ortopedyczny.

Zmiany pozastawowe:

  • guzki reumatoidalne;
  • układ krążenia ? zapalenie osierdzia, kardiomiopatie;
  • zmiany w płucach ? zapalenie opłucnej, zwłóknienie płuc;
  • zmiany w narządzie wzroku ? zespół suchości, zapalenie twardówki i nadtwardówki;
  • zapalenie naczyń;
  • zespół cieśni nadgarstka, polineuropatie;
  • zespół Feltiego, czyli powiększenie śledziony z małopłytkowością.
  • Badania laboratoryjne:
  • podwyższenie OB i CRP;
  • niedokrwistość;
  • nadpłytkowość;
  • obecność czynnika reumatoidalnego RF ? dodatnie testy lateksowy i Waalera ? Rose;
  • czasami obecność przeciwciał przeciwjądrowych.

Okresy RZS według Steinbrockera:

  • Okres pierwszy ? w RTG osteoporoza przystawowa.
  • Okres drugi ? w RTG jak wyżej plus dodatkowo zwężenie szpar stawowych i geody, czyli torbiele pod chrząstką stawową. Pojawiają się zaniki mięśniowe, guzki.
  • Okres trzeci ? w RTG jak wyżej plus nadżerki powierzchni stawowych, uogólnione zaniki mięśni, podwichnięcia i ulnaryzacja.
  • Okres czwarty ? w RTG jak wyżej plus zrosty kostne.

Klasyfikacja sprawności fizycznej w RZS według Goftona:

  • stopień pierwszy ? pełna wydolność czynnościowa;
  • stopień drugi ? wydolność wystarczająca do zwykłych czynności;
  • stopień trzeci ? wydolność wystarczająca do niektórych czynności dnia codziennego;
  • stopień czwarty ? unieruchomienie w łóżku lub wózku inwalidzkim.

Kryteria rozpoznania według ACR ? American College of Reumathology:

  1. sztywność poranna, utrzymująca się ponad godzinę;
  2. zajęcie ponad trzech stawów jednocześnie;
  3. symetryczne zajęcie stawów;
  4. zapalenie stawów ręki;
  5. guzki reumatoidalne nad wyniosłościami kostnymi lub w okolicach stawów;
  6. obecność czynnika reumatoidalnego we krwi;
  7. zmiany radiologiczne ? nadżerki i osteoporoza przystawowa.

Do rozpoznania konieczne jest spełnienie przynajmniej czterech kryteriów.

Leczenie farmakologiczne.

Leki modyfikujące przebieg choroby ? zapobiegają lub spowalniają rozwój zmian chorobowych. Stosuje się metotreksat, sole złota, sulfasalazynę, penicylaminę i inne.

Leki biologiczne, antycytokinowe ? stosowane w przypadku nieskuteczności leków modyfikujących przebieg choroby, zaliczamy tu infliksymab lub etanercept.

NLPZ ? stosowane objawowo.

Glikokortykosterydy doustnie lub we wstrzyknięciach dostawowych ? należy unikać długotrwałego stosowania.

Rehabilitacja.

Kinezyterapia, fizykoterapia, terapia zajęciowa, psychoterapia, zaopatrzenie ortopedyczne, edukacja.

Leczenie operacyjne.

  • Synowektomia ? usunięcie błony maziowej i tkanki zapalnej ze stawu;
  • Tenosynowektomia ? usunięcie zmian zapalnych z pochewki ścięgna;
  • Synowiorteza ? czyli chemiczna synowektomia stawowa, polega na wstrzyknięciu do stawu polidokanolu lub izotopu radioaktywnego.
  • Endoprotezoplastyka stawów.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi:

Zespoły bólowe odcinka L-S kręgosłupa

Definicja bólu według Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu:

Ból jest to nieprzyjemne czuciowo ? emocjonalne doświadczenie spowodowane potencjalnym lub rzeczywistym uszkodzeniem tkanek.

Patofizjologia bólu.

Transdukcja ? jest to przekształcenie impulsu analogowego (bodziec bólowy) na elektryczny. Następne etapy to transmisja, czyli przesyłanie, modulacja i w końcu percepcja w odpowiednim ośrodku kory mózgowej.

Bogate unerwienie posiadają obwodowa część pierścienia włóknistego, więzadło podłużne tylne, więzadło podłużne przednie. Receptory bólowe znajdują się również w błonie maziowej i torebkach stawowych stawów międzykręgowych, a także mięśniach i więzadłach.

Ból udzielony ? struktury kręgosłupa mają wspólne unerwienie z innymi okolicami ciała, na przykład kończynami, stąd podrażnienie zakończeń nerwowych okolicy stawu międzykręgowego może powodować bóle kończyny unerwionej z tego samego segmentu ? bez bezpośredniego podrażnienia korzenia nerwowego.

Dyskopatie.

Krążek międzykręgowy składa się z: płytek chrzęstnych łączących go z kręgami, jądra miażdżystego i pierścienia włóknistego. Istotą dyskopatii jest konflikt pomiędzy zmienionym chorobowo krążkiem międzykręgowym a strukturami nerwowymi mieszczącymi się w kanale kręgowym i otworach międzykręgowych.

Fazy dyskopatii:

  • Protruzja, czyli pęknięcie krążka;
  • Hernia, czyli przepuklina jądra miażdżystego;
  • Prolapsus, czyli wypadnięcie jądra miażdżystego.

Przemieszczony fragment może być usytuowany:

  • podkorzeniowo, czyli między korzeniem a workiem oponowym; następuje lateralizacja tułowia w kierunku wypadniętego dysku.
  • nadkorzeniowo, czyli zewnętrznie od korzenia; następuje lateralizacja tułowia w kierunku przeciwną do wypadniętego dysku.

Obraz kliniczny dyskopatii:

  • nagły początek choroby;
  • często po dźwignięciu ciężkiego przedmiotu lub szybkim ruchu skrętnym tułowia;
  • spłycenie lordozy lędźwiowej, czasami wręcz kyfotyzacja;
  • często lateralizacja tułowia;
  • ograniczona ruchomość odcinka lędźwiowo – krzyżowego kręgosłupa;
  • dodatni objaw Lasegue’a;
  • często dodatni objaw Patricka;
  • objawy z określonego poziomu uszkodzenia ? zaburzenia czucia, porażenia mięśni, osłabienie odruchów ścięgnistych.

Zespoły korzeniowe.

Zespół korzeniowy L4

  • ból na przedniej powierzchni uda i przedniej powierzchni podudzia aż do kostki wewnętrznej;
  • osłabienie siły mięśnia czworogłowego;
  • osłabienie odruchu kolanowego;
  • dodatni objaw Mackiewicza.

Zespół korzeniowy L5

  • ból na bocznej powierzchni uda i przednio bocznej powierzchni uda promieniujący do palucha;
  • osłabienie siły prostownika palucha i mięśnia piszczelowego przedniego;
  • stopa opadająca, niemożliwy chód na piętach, chory demonstruje chód bociani;
  • odruchy mogą być w normie.

Zespół korzeniowy S1

  • ból na tylne powierzchni uda promieniujący do łydki, kostki bocznej i bocznej powierzchni stopy do małego palca;
  • osłabienie odruchu skokowego;
  • chód na palcach utrudniony;
  • osłabienie siły mięśniowej grupy strzałkowej, często także mięśni pośladkowych.

Kręgozmyk.

Kręgozmyk jest to ześlizg kręgu ku przodowi względem kręgu niżej leżącego. Występuje u 2 ? 6 % populacji. Istnieje 5 typów kręgozmyków.

  • Kręgozmyk dysplastyczny ? wrodzony, nieprawidłowy rozwój górnej części kości krzyżowej z niedomogą cieśni łuku L5.
  • Kręgozmyk węzinowy (istmic type) – na skutek lezji w części międzystawowej łuku kręgowego. Trzy podgrupy: złamanie zmęczeniowe, ostre złamanie urazowe, wydłużenie węziny bez przerwania jej ciągłości.
  • Kręgozmyk degeneracyjny ? degeneracja krążków międzykręgowych i związana z tym niestabilność danego segmentu.
  • Kręgozmyk urazowy ? związany ze złamaniem kręgów w okolicy łuków i ich nasad.
  • Kręgozmyk patologiczny ? związany z procesem chorobowym okolicy nasad łuków.

Najczęściej występuje kręgozmyk węzinowy ze złamaniem zmęczeniowym u podstawy wyrostka stawowego górnego.

Ze względu na stopień ześlizgu rozróżniamy 4 stopnie kręgozmyku.

  • Kręgozmyk 1. stopnia ? ześlizg o 1/4 szerokości trzonu;
  • Kręgozmyk 2. stopnia ? ześlizg o 1/2 szerokości trzonu;
  • Kręgozmyk 3. stopnia ? ześlizg o 3/4 szerokości trzonu;
  • Kręgozmyk 4. stopnia ? całkowity ześlizg trzonu kręgu.

Obraz kliniczny:

  • bóle miejscowe kręgosłupa z promieniowaniem do kończyn dolnych;
  • dolegliwości nasilają się w pozycjach statycznych, zmniejszają podczas chodzenia;
  • zmiana pozycji z reguły zmniejsza dolegliwości;
  • pogłębienie lordozy lędźwiowej;
  • zwiększone napięcie mięśni przykręgosłupowych;
  • objaw schodka ? uskok pomiędzy wyrostkami kolczystymi;
  • ograniczona ruchomość odcinka L ? S, pomiar Schobera wyraźnie zmniejszony;

Zespół mięśnia gruszkowatego.

Związany jest z innym niż typowe przebiegiem nerwu kulszowego na poziomie mięśnia gruszkowatego (normalnie przebiega między dolnym brzegiem mięśnia gruszkowatego a otworem kulszowym większym). Występuje 6 razy częściej u kobiet. Stwierdza się go u 20% pacjentów z bólami krzyża. Dominują dolegliwości bólowe w kończyny dolnej.

Charakterystyczny jest objaw Bonneta ? ból przy przywiedzeniu i rotacji wewnętrznej kończyny zgiętej w stawach kolanowym i biodrowym.

Leczenie: relaksacja poizometryczna mięśnia gruszkowatego, neuromobilizacje nerwu kulszowego, fizykoteriapia.

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.

Występuje u 1% populacji, częściej u mężczyzn. Początek w 15 ? 30 roku życia.

Proces zapalny stawów krzyżowo ? biodrowych powoduje, że chory zmniejsza przodopochylenie miednicy w celu ich odciążenia. Znosi to lordozę lędźwiową. Nasila się kyfoza piersiowa, co pacjent kompensuje zwiększoną lordozą szyjną. Zajęcie stawów biodrowych powoduje ich przykurcz zgięciowy, co kompensowane jest zgięciem w stawach kolanowych i skokowych.

Objawy: tępy ból okolicy krzyżowo ? pośladkowej. Sztywność ruchowa, początkowo kręgosłupa, później innych stawów. Na ogół zmiany pojawiają się najpierw w stawach krzyżowo ? biodrowych. Często pojawiają się zmiany w biodrach i kolanach, bardzo rzadko zajęte są drobne stawy.

Postać skandynawska ZZSK ? zajęcie kręgosłupa oraz drobnych stawów rąk i stóp.

Kryteria rozpoznania dzielimy na duże i małe.

Kryteria duże: zapalny ból kręgosłupa przed 45 rokiem życia, poprawa wydolności i ruchomości po kinezyterapii, sztywność poranna, utrzymywanie się dolegliwości ponad 3 miesiące.

Kryteria małe: rodzinne występowanie ZZSK lub chorób jelit, występowanie zapalenia naczyniówki, rozpoznana łuszczyca lub choroby jelit, zapalenie cewki moczowej.

Obraz RTG: obustronne zmiany w stawach krzyżowo ? biodrowych, na zdjęciu kręgosłupa obraz kija bambusowego w zaawansowanych przypadkach.

Scyntygrafia: znaczne gromadzenie znacznika w stawach krzyżowo ? biodrowych w początkowym okresie choroby, w stadium zaawansowanym parametry mogą być w normie.

Odczyn Waalera ? Rosego i lateksowy w normie (seronegatywne zapalenie stawów, brak czynnika reumatoidalnego).

W okresie zaostrzeń wysokie OB.

Leczenie: kluczowe znaczenie ma kinezyterapia. W zaostrzeniach można stosować Sulfasalazynę. Objawowo podajemy NLPZ.

W pierwszym okresie można zastosować obcas pod pięty, co powoduje powrót prawidłowej sylwetki przez odtworzenie lordozy lędźwiowej.

Budowa krążka międzykręgowego.

  • Pierścień włóknisty ? składa się w 60 ? 70% z wody, zbudowany z 12 ? 20 włókien kolagenowych, słabszy z tyłu.
  • Jądro miażdżyste ? składa się w 60 ? 90% z wody, z wiekiem ulega dehydratacji i zbliża się konsystencją do pierścienia włóknistego.
  • Płytki graniczne ? jest to tkanka chrzęstna oddzielająca krążek od trzonu, zbudowana z chrząstki szklistej i włóknistej.

Zmiany zwyrodnieniowe są efektem dehydratacji krążka ? dysk obniża się, co powoduje zbliżenie się do siebie powierzchni trzonów, przeciążenia powierzchni stawowych i zwężenia otworów międzykręgowych.

Stawy Luszki ? powstają z nawarstwień kostnych bocznych powierzchni trzonów w odcinku szyjnym, zwłaszcza C2 ? C3. Ograniczają ruchy skrętne i do boku, ułatwiają skłon w przód i tył.

Metoda McKenzie? jej celem nie jest doraźne działanie przeciwbólowe, tylko prewencja i zmniejszanie ryzyka nawrotów poprzez edukację pacjenta i samoleczenie.

Program ćwiczeń ustalany jest na podstawie wywiadu i rozbudowanego badania fizykalnego, opartego między innymi na zmienności objawów przy zastosowaniu powtarzalnych ruchów kręgosłupa.

Stopnie uszkodzenia według McKenzie: zespół posturalny, dysfunkcyjny i strukturalny, czyli tak zwany derangement).

  • Zespół posturalny jest to kliniczny zespół bólowy dotyczący tkanek niezmienionych patologicznie, wywołany ekstremalną pozycją końcowego zakresu ruchu. Ból lokalizuje się w odcinku L ? S bez promieniowania, jest miejscowy, o tępym charakterze. Początek jest powolny, pogorszenie następuje przy długotrwałym pochylaniu się, nigdy nie jest wywołany pojedynczym ruchem. Poprawa następuje po przybraniu prawidłowej postawy. W teście powtarzalnymi ruchami nie ma zmienności objawów.
  • Zespół dysfunkcyjny jest to kliniczny zespół bólowy, związany z przeciążeniem ekstremalną pozycją zakresu ruchu tkanek obkurczonych patologicznie. Występuje u pacjentów z wieloletnim nawykiem złej postawy, po urazie kręgosłupa, po przebytej rwie kulszowej. Ból jest zlokalizowany w odcinku L ? S, następuje pogorszenie w krańcowym zakresie ruchu, w teście powtarzanymi ruchami ból nie nasila się ani nie zmienia lokalizacji. Poprawa następuje po przybraniu prawidłowej postawy oraz rozciągnięciu przykurczonych tkanek ? głównie ruchem zgięcia do przodu.
  • Zespół strukturalny ? związany z zaburzeniem wzajemnego układu jądro miażdżyste ? pierścień włóknisty (uszkodzeniem pierścienia lub przemieszczeniem jądra). Ból pojawia się zwykle nagle ? po gwałtownym ruchu. Zaczyna się centralnie, później promieniuje na obwód. Ból nasila się przy teście ruchami powtarzalnymi.

Przeciwwskazania do terapii McKenzie:

  • zmiany nowotworowe kręgosłupa;
  • zapalenie trzonów lub krążków międzykręgowych;
  • choroby reumatyczne w ostrej fazie;
  • zespół ogona końskiego;
  • niestabilność i kręgozmyk;
  • anomalie naczyniowe;
  • złamania, zwichnięcia.

Kategorie:Rehabilitacja ortopedyczna Tagi: